Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στα τέλη Φεβρουαρίου με την έναρξη της Επιχείρησης Epic Fury, το άνοιγμα και το κλείσιμο του Ορμούζ δεν έχει σταματήσει. Στην πραγματικότητα, το στενό, μαζί με τον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν, κλείνει και θα συνεχίσει να το κάνει — γεωλογικά.

Το Στενό του Ορμούζ είναι ένα στενό υδάτινο πέρασμα που χωρίζει χώρες που βρίσκονται σε διαφορετικά τεκτονικά τεμάχια. Το στενότερο τμήμα — όπου το Σουλτανάτο του Ομάν (Ομάν), που βρίσκεται στην Αραβική Πλάκα, χωρίζεται από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν (Ιράν), η οποία βρίσκεται στο νότιο άκρο της Ευρασιατικής Πλάκας — έχει πλάτος μόλις περίπου 21 ναυτικά μίλια (περίπου 40 χιλιόμετρα). 

Το στενό συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν, ο οποίος στη συνέχεια εκβάλλει στην ανοιχτή Αραβική Θάλασσα. Αυτές οι θαλάσσιες οδοί αποτελούν σημαντικούς διαδρόμους για τη μεταφορά πετρελαϊκών προϊόντων από τις πετρελαιοπαραγωγούς χώρες της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, μεταξύ άλλων.

Σύγκρουση στο Ιράν

Η θεωρία της τεκτονικής των πλακών υποθέτει ότι ο φλοιός (λιθόσφαιρα, πιο τεχνικά), το εξώτατο στρώμα της Γης, αποτελείται από πολυάριθμα σπασμένα τεμάχια που ονομάζονται πλάκες και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Όταν δύο πλάκες απομακρύνονται η μία από την άλλη, λέγεται ότι απομακρύνονται. Επί του παρόντος, περιοχές τεκτονικής διαστολής εντοπίζονται στον Ατλαντικό Ωκεανό, στην Ανατολική Υφαλοκρηπίδα του Ειρηνικού, στον Ινδικό Ωκεανό, αλλά και στο Μεγάλο Ρήγμα της Αφρικής. 

Όταν δύο πλάκες κινούνται η μία προς την άλλη, λαμβάνει χώρα είτε υποβύθιση είτε σύγκρουση. Στην υποβύθιση, μια πυκνότερη πλάκα ολισθαίνει κάτω από μια άλλη ελαφρύτερη. Η υποβύθιση συνήθως παράγει αλυσίδες ηφαιστείων, όπως αυτές που αποτελούν το φιλιππινέζικο αρχιπέλαγος.

Η σύγκρουση συμβαίνει όταν οι δύο πλάκες έχουν παρόμοιες πυκνότητες. Παράγει ψηλές οροσειρές, όπως τα Ιμαλάια, όπου η Ινδική Πλάκα και η Ευρασιατική Πλάκα, και οι δύο ηπειρωτικής φύσης, συγκρούονται μεταξύ τους.

Φανταστείτε δύο οχήματα που συγκρούονται μετωπικά· τα τσαλακωμένα καπό θα ήταν ανάλογα με τις βουνοκορφές και τις κοιλάδες. Με παρόμοιο τρόπο, τα Όρη Ζάγρος της νοτιοδυτικής Ιράν αποτελούν αποτέλεσμα της σύγκρουσης μεταξύ της Αραβικής Πλάκας και της Ευρασιατικής Πλάκας. Αυτό συμβαίνει επειδή η Αραβική Πλάκα κινείται βόρεια με μέσο ρυθμό δύο και μισού εκατοστών ανά έτος (2,5 cm/yr) προς την κατεύθυνση του Ιράν (βλ. εικονογράφηση). Για σύγκριση, τα νύχια μεγαλώνουν περίπου τέσσερα εκατοστά το χρόνο (4,0 cm/yr).

Ο Περσικός Κόλπος, που χωρίζει το μεγαλύτερο μέρος του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας (Σαουδική Αραβία) από το Ιράν, είναι ένα υδάτινο σώμα που δημιουργήθηκε από τη βύθιση του βόρειου άκρου της Αραβικής Πλάκας καθώς πιέζεται προς τα κάτω από το βάρος του ιρανικού ηπειρωτικού τεμάχους, ενώ ταυτόχρονα η πρώτη σπρώχνει βόρεια εναντίον της δεύτερης. Με αυτόν τον τρόπο, ο Περσικός Κόλπος στενεύει (κλείνει).

Στο Στενό του Ορμούζ, εκτιμάται ότι η βόρεια άκρη του Ομάν θα ενωθεί τελικά με το νησί Hormoz στη νοτιοανατολική Ιράν σε περίπου 1,6 εκατομμύρια χρόνια. Τότε, το στενό θα είναι πλήρως κλειστό.

Πετρελαϊκός πλούτος

Αλλά ακριβώς χάρη σε αυτή την τεκτονική σύγκρουση, το Ιράν είναι προικισμένο με πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου.

Ένα συμβατικό πετρελαϊκό σύστημα αποτελείται από τέσσερα βασικά στοιχεία: πηγή υδρογονανθράκων, μονοπάτια μετανάστευσης υδρογονανθράκων, πέτρωμα ταμιευτήρα και σφράγισμα που κλείνει το σύστημα. 

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούνται από ενώσεις που ονομάζονται υδρογονάνθρακες. Οι υδρογονάνθρακες αποτελούνται κυρίως από άτομα υδρογόνου και άνθρακα. Το μεθάνιο, που αποτελείται από τέσσερα άτομα υδρογόνου συνδεδεμένα με ένα άτομο άνθρακα, εξ ου και ο χημικός τύπος CH4, είναι η απλούστερη μορφή υδρογονάνθρακα. Μια πιο σύνθετη μορφή είναι το βουτάνιο (C4H10), ένα εξαιρετικά εύφλεκτο υγρό που, όταν συμπιεστεί σε αέριο, παρέχει φλόγα σε αναπτήρες.

Για να γίνουν οικονομικά βιώσιμα κοιτάσματα πετρελαίου, οι υδρογονάνθρακες αυτοί πρέπει να συσσωρευτούν και να παγιδευτούν σε σημαντικές ποσότητες σε πετρώματα ταμιευτήρα σε συγκεκριμένες τοποθεσίες. Μεταξύ των καλύτερων παγίδων πετρελαίου είναι αυτές σε ζώνες πτυχών και ρηγμάτων που βρίσκονται σε ζώνες σύγκρουσης, όπως αυτές στα Όρη Ζάγρος της νοτιοδυτικής Ιράν. 

Η κάτω πλευρά μιας πτυχής λειτουργεί ως ανεστραμμένο κύπελλο για να παγιδεύει τους υδρογονάνθρακες. Στη συνέχεια γεωτρύπανα ανοίγουν στο ανεστραμμένο κύπελλο για την εξαγωγή του πετρελαίου. Οι υδρογονάνθρακες προέρχονται από πετρώματα πλούσια σε οργανικό υλικό που εκτίθενται σε συνθήκες αυξημένης πίεσης και θερμοκρασίας. Οργανικές ενώσεις ενσωματώνονται σε ιζήματα σε μεγάλες ποσότητες σε ωκεάνιες λεκάνες όπου η χλωρίδα και η πανίδα ανθούν. 

Σε αυτό που θα γινόταν η σημερινή Μέση Ανατολή, αυτό ήταν το σενάριο κατά τη Μεσοζωική Εποχή, τη γεωλογική περίοδο κατά την οποία οι δεινόσαυροι περιφέρονταν στη Γη μεταξύ 250 και 65 εκατομμυρίων χρόνια πριν. Κατά το Παλαιόκαινο, την πρώτη εποχή της Καινοζωικής Εποχής περίπου 55 εκατομμύρια χρόνια πριν, η Αραβική Πλάκα που περιείχε τα μεσοζωικά ιζήματα τα οποία είχαν λιθοποιηθεί σε πετρώματα μετά από την κάλυψή τους από νεότερα στρώματα ιζηματογενών αποθέσεων, άρχισε να αποσπάται από την Αφρικανική Πλάκα, δίνοντας ώθηση στον σχηματισμό της Ερυθράς Θάλασσας ενδιάμεσα.

Αυτή η βόρεια κίνηση της Αραβικής Πλάκας, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ξεκίνησε τη σύγκρουση των Αραβο-Ευρασιατικών πλακών, δίνοντας ώθηση στη δημιουργία της πετρελαιοπλούσιας οροσειράς Ζάγρος.

Στενό της Ανθρωπότητας

Ενώ το Στενό του Ορμούζ συνεχίζει να κλείνει λίγα εκατοστά ανά έτος λόγω της τεκτονικής των πλακών, τα 1,6 εκατομμύρια χρόνια μέχρι την πλήρη κλείσιμό του είναι αρκετός χρόνος για τους σημερινούς κατοίκους της Γης — εμάς τους ανθρώπους — να εκμεταλλευτούν. 

Το διεθνές ναυτικό δίκαιο απαιτεί τα εν λόγω υδάτινα σώματα να επιτρέπουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, ιδίως όταν τα εμπορεύματα που μεταφέρονται μέσω αυτών είναι κρίσιμα για τη διατήρηση των παγκόσμιων οικονομιών. 

Αυτή η θαλάσσια οδός πρέπει να παραμείνει ανοιχτή για χάρη της παγκόσμιας τάξης και ειρήνης. – Rappler.com

Ο Mario A. Aurelio, PhD, είναι καθηγητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Γεωλογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου των Φιλιππίνων και επικεφαλής του Εργαστηρίου Δομικής Γεωλογίας και Τεκτονικής (SGT) του ιδρύματος αυτού. Μεταξύ των ενδιαφερόντων του περιλαμβάνεται η έρευνα στη γεωδυναμική — πώς η γη έχει εξελιχθεί στον χρόνο — και ο ρόλος των γεωλογικών δομών στη δημιουργία κοιτασμάτων πετρελαίου.