Een Iraanse militaire commandant in Lego-stijl rapt op een gangsterbeat: "Onze inbox wordt overspoeld met Amerikanen die zeggen dat ze geen nieuws kijken. Ze luisteren in plaats daarvan naar onze nummers omdat jullie media vol onzin zit."

Dit is de openingszin van een AI-gegenereerde video die deel uitmaakt van Irans memecampagne – gebouwd rond Lego-stijl animatie en rap-soundtracks, die miljarden weergaven online hebben verzameld. De zin vangt de vreemde realiteit van hedendaagse politiek: nieuws wordt vaak het meest effectief verspreid niet via journalistiek maar via humor, memes en entertainment.

Sinds eind februari hebben pro-Iraanse mediagroepen – met name het X-account Explosive Media – sociale media overspoeld met AI-gegenereerde video-inhoud die de spot drijft met Donald Trump, Benjamin Netanyahu en Amerikaans buitenlands beleid. Het is "slopaganda" genoemd – maar de verfijning is opvallend.

Deze video's bevatten desinformatie en antisemitische stereotypen maar zien er niet uit of voelen niet aan als staatspropaganda — ondanks dat de woordvoerder van Explosive Media aan de BBC toegaf dat de Iraanse regering een klant is. Ze vangen de internetgeest: snel, grappig, visueel herkenbaar en ontworpen voor viraliteit.

Trojaanse paarden

Het succes van deze memes ligt in hun publieksstrategie. Ze richten zich niet op mensen die actief nieuws zoeken. In plaats daarvan bootsen ze de taal van alledaagse internetcultuur na om mensen te bereiken die gebeurtenissen in het Midden-Oosten helemaal niet volgen.

Humor is het mechanisme dat ze gebruiken om bereik te krijgen. Deze video's functioneren als Trojaanse paarden, die kijkers aantrekken met herkenbare beelden, verwijzingen en muziek — terwijl ze een verhaal communiceren over Amerikaans machtsoverschrijding, disfunctie en corruptie.

Zoals Emerson Brooking, een in de VS gevestigde expert in desinformatie, opmerkt, bereikt dit soort inhoud "politiek ongeïnteresseerde mensen die anders niet met oorlogsgerelateerde inhoud zouden zijn omgegaan".

Het belangrijkste inzicht hier is niet geopolitiek maar publiek. Conventionele politieke communicatie, waaronder persconferenties, beleidsverklaringen en traditionele nieuwsberichtgeving, bereikt mensen die al opletten. Deze AI-memevideo's zijn ontworpen om iedereen anders te bereiken: de miljoenen mensen wier begrip van internationaal conflict niet verder reikt dan wat toevallig in hun sociale mediafeed verschijnt.

Humor is het primaire mechanisme dat deze video's hebben ingezet om de sociale media-algoritmen te veroveren. De grap is niet de boodschap — het is het leveringssysteem. Door geopolitieke argumenten te verpakken in "diss tracks", popcultuurverwijzingen en deelbare clips, communiceren deze video's politieke ideeën voordat het publiek zich zelfs maar realiseert dat ze politieke inhoud consumeren.

Wat maakt het publiek ontvankelijk voor 'slopaganda'?

Maar dit roept een diepere vraag op. Waarom zijn mensen zo ontvankelijk voor het ontvangen van politieke informatie in deze vorm? Het antwoord is dat ze ervoor zijn voorbereid.

Twee decennia lang heeft een generatie Amerikanen — en in toenemende mate Britse en Europese kijkers — geleerd politiek nieuws te verwerken via satire. Jon Stewart's The Daily Show werd, voor veel jongere kijkers, een betrouwbaardere bron van politieke informatie dan het avondnieuws.

De likes van Stephen Colbert, John Oliver, Seth Meyers en Jimmy Kimmel bouwden ook enorme publieksgroepen op door politiek grappig, toegankelijk en emotioneel boeiend te maken op manieren die conventionele journalistiek vaak niet deed. De impliciete boodschap, 's avonds herhaald, was dat humor niet slechts een glans op politiek commentaar was. Het was een eerlijkere vorm.

Dit was grotendeels een progressief fenomeen. De doelen waren politici en grote instellingen, zowel overheid als privésector — en de satiristen positioneerden zichzelf als degenen die macht ter verantwoording riepen. Maar dit creëerde een verwachting dat politieke inhoud entertainend zou moeten zijn, en dat komedie een legitiem middel is voor politiek begrip.

Iran kopieert populistische strategie

Sinds 2008 hebben veel populisten de kracht van het gebruik van humor in hun verkiezingscampagnes erkend — niemand meer dan Trump. Zijn campagne-optredens op komediepodcasts, zijn vuilniswagen- en McDonald's drive-through-stunts, en zijn eindeloze memes zijn geen afleidingen van zijn politieke strategie — ze zijn zijn politieke strategie.

Trump bereikte en mobiliseerde miljoenen ontevreden en doorgaans ongeïnteresseerde kiezers die al lang geleden waren gestopt met het volgen van politiek nieuws in welke traditionele vorm dan ook.

Iran heeft opgelet. De Amerikaanse propagandawetenschapper Nancy Snow heeft opgemerkt dat Iran nu "populaire cultuur gebruikt tegen het nr. 1 popcultuurland, de Verenigde Staten".

De Lego-esthetiek, de rapbeats, de jaren '80 popcovers, de selectie van grappen zijn geen willekeurige keuzes. Ze tonen een nauwkeurige kalibratie van wat effectief online publiek kan bereiken in de westerse aandachtseconomie.

Het resultaat is inhoud die niet onmiddellijk zichtbaar is als buitenlandse propaganda, en er in plaats daarvan uitziet als entertainment. Voor publiek dat al gewend is om over politiek te leren via komedie, registreert het onderscheid nauwelijks.

Er is hier een diepe ironie. De culturele omstandigheden die shows als The Daily Show en Last Week Tonight hebben voortgebracht — de erosie van vertrouwen in reguliere politieke communicatie en de vraag naar authenticiteit en humor boven formele retoriek — hebben een mediaomgeving geproduceerd waarin een buitenlandse staat propaganda kan verspreiden onder miljoenen Amerikanen, en het kan voelen als niet te onderscheiden van binnenlands entertainment.

Dit wil niet zeggen dat laat-avond satire en Iraanse AI-inhoud gelijkwaardig zijn. Maar ze opereren in hetzelfde media-ecosysteem — een waarin humor een primaire methode van politieke communicatie is geworden.

Het meest verontrustende aan wat er nu gebeurt is wat dit betekent voor onze informatie-omgeving.

Als propaganda niet te onderscheiden is van satire, en satire miljoenen weergaven verzamelt terwijl nieuws dat niet doet, is de lijn tussen politiek entertainment en politieke overtuiging schijnbaar ingestort. En de mensen die het meest getroffen worden zijn degenen die denken dat ze de oorlog helemaal niet volgen. – Rappler.com

Adam R. North, Early Career Researcher, Religions and Theology Department, University of Manchester

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op The Conversation.