[Inside the Newsroom] De slachtoffers van de drugsoorlog zijn niet meer bang

Het tij is inderdaad gekeerd. Dat werd me duidelijk toen ik bijpraatte met de vrouwen die al 10 jaar de last dragen van de strijd voor gerechtigheid in Rodrigo Duterte's oorlog tegen drugs.

De laatste keer dat ik Mary Ann Domingo zag, was in november 2024 in het Huis van Afgevaardigden. Ze vertelde me dat ze zich volledig verslagen voelde. Mary Anns zoon Gabriel en haar ongehuwde partner Luis Bonifacio werden in 2016 door politieagenten gedood in Caloocan City. Vier agenten waren veroordeeld voor het mindere misdrijf doodslag, en haar zaak is mogelijk een van de laatste zaken die lokaal tot een veroordeling heeft geleid.

Voormalig president Rodrigo Duterte had die dag net de parlementaire quad-commissie geconfronteerd. Het was in veel opzichten een verrassende verschijning, omdat hij nooit expliciet had bevestigd dat hij zou komen opdagen. Congresleden baseerden zich slechts op verklaringen van zijn advocaten dat de voormalige president bereid was de sensationele "quad comm" te trotseren.

Mary Ann daarentegen was al maandenlang ijverig naar het Batasan gegaan. Zij en veel andere familieleden van slachtoffers gingen erheen en verbleven uren in het People's Center. Op sommige dagen kregen ze noch de kans om te spreken, noch werden ze erkend. 

Toch was daar Duterte, niet langer president, die het People's Center binnenwalste alsof het van hem was. In die zitting stonden hij en voormalig senator Antonio Trillanes IV op het punt slaags te raken. Het was een schijnvertoning. Duterte gaf opnieuw toe dat hij agenten had geleerd hoe ze verdachten konden uitlokken tot een gevecht. Mary Ann liep op een gegeven moment naar de wc en begon te huilen.

"Sa CR, umiiyak ako, naalala ko 'yung mag-ama ko na para bang gusto kong humingi ng tawad sa kanila na hanggang dito lang 'yung nagawa naming kalakasan," zei ze destijds.

(Ik huilde op de wc, denkend aan mijn man en mijn zoon. Ik wilde hen mijn verontschuldigingen aanbieden dat dit alles was wat we voor hen konden doen.)

"Ito na ba ang hustisya?" zei Mary Ann. (Is dit hoe ver we konden gaan in het verkrijgen van gerechtigheid?)

Op woensdag 22 april 2026, toen de beroepskamer van het Internationaal Strafhof (ICC) bevestigde dat het rechtsmacht had over de zaak-Duterte, kon ik Mary Ann niet meteen zien. Ze droeg een mondmasker omdat ze zich nog steeds ongemakkelijk voelde voor de camera.

Toen zag ik haar in de hoek. Zij zag mij ook. We praatten bij. Ik vroeg of ik haar mocht interviewen, zonder camera, en ze stemde in.

Ik vertelde haar dat ze er nu vredig uitzag, heel anders dan de laatste keer dat ik haar zag.

"Siguro isang pasasalamat na marinig na ito na 'yung hustisya. Sa kabila nung dito sa sistema sa ating Pilipinas na ang hirap makamit ng hustisya," zei ze. 

(Misschien is het omdat — en ik ben dankbaar dit te horen — er inderdaad gerechtigheid bestaat. Dit ondanks het systeem in de Filippijnen waar gerechtigheid ongrijpbaar is.)

"Isa ako sa magpapatunay na mahirap maabot ang hustisya," zei ze, terugdenkend aan het feit dat de veroordeling pas in 2024 kwam, of acht jaar na de moord op haar man en zoon. (Ik ben het bewijs van hoe moeilijk het is om hier gerechtigheid te krijgen.)

Duterte's aanhangers honen bij het idee dat een buitenlandse rechtbank een Filippijnse burger berecht. Berecht hem thuis, zeggen ze. Maar niemand weet beter dan mensen zoals Mary Ann hoeveel ze hebben geprobeerd, en hoeveel van zichzelf ze hebben verloren bij hun pogingen om op te boksen tegen een machtig systeem, terwijl ze tegelijkertijd probeerden te overleven, ondanks het verlies van degenen die in hen voorzagen — de mannen, zonen en vaders die werden gedood.

We vinden het allemaal erg dat we gerechtigheid moeten halen bij een buitenlandse rechtbank. We zouden dit allemaal liever thuis doen. Maar thuis is niet vriendelijk voor hen geweest. Thuis is de plek waar ze worden lastiggevallen, bespot en geïntimideerd.

Nu de zaak bij het ICC ligt, zei Mary Ann dat ze hoop voelt. "Napakalaking pag-asa. Kaya pasalamat kami sa ICC." (Ik voel grote hoop. Daarom zijn we echt dankbaar voor het ICC.)

Ik kon Mary Ann zien omdat ze was achtergebleven en wachtte op Nanette Castillo zodat ze samen naar huis konden gaan. Nanettes zoon Aldrin werd in 2017 gedood door gemaskerde vigilantes. Nanette is het gezicht van deze beweging geworden sinds Aldrin werd gedood. Het is alsof ik haar ouder zag worden.

Ik zie Nanette soms in het Silingan-café in Cubao, waar ze samenwerkt met andere slachtoffers. Dat café werd opgericht om een inkomen te bieden aan degenen die hun dierbaren verloren tijdens de drugsoorlog.

Ze vertelde me verhalen over haar familie, over Aldrins zus en haar kinderen die hun oom missen. Hoe elke gelegenheid een steek geeft — omdat ze op het moment zelf blij zijn, maar aan het einde van de dag beseffen dat Aldrin er niet meer is.

Mary Ann vertelde me dat ze maagpijnen had en het moeilijk vond om het leven voort te zetten zonder haar partner en haar zoon. 

Ze vroegen me altijd hoe het met mij ging, en ik wilde nooit antwoorden. Alles waar ik in mijn leven doorheen ga, klinkt zo onbeduidend vergeleken met het hunne. Maar ik antwoord toch, want het is alleen maar eerlijk om een deel van mijn leven te delen wanneer deze vrouwen al die jaren intieme delen van hun leven met mij hebben gedeeld.

Op donderdag 23 april, toen ik op het punt stond mijn laptop te sluiten, klaar met vervolgverhalen over de grote ICC-beslissing van de vorige dag waarbij de rechtsmacht over Duterte's zaak werd bevestigd, zag ik een bericht op WhatsApp. De pre-trial chamber had zojuist zijn beslissing bekendgemaakt. Alle aanklachten bevestigd. Duterte gaat terecht staan. 

Ik nam de tijd om mijn Facebook Messenger te openen en een bericht te sturen naar iemand die me altijd om updates over de ICC-zaak vraagt. Zijn naam is Randy delos Santos, de oom van Kian delos Santos, de 17-jarige jongen wiens moord in 2017 voor grote opschudding zorgde. Ik vertelde hem het nieuws. "Gerechtigheid komt eraan," zei hij tegen me.

Er was een evenement in 2025 waar ik Kuya Randy zag. Ik vertelde hem dat ik me al die jaren nooit niet schuldig had gevoeld over onze inbreuk op hun levens. Ze hoefden dit niet te doen. Ze zouden veel beter af zijn, vrediger, als ze hun leven leefden zonder de media, die hen vervolgens blootstellen aan de nieuwsgierige blikken van ongelovigen.

Toch zijn we er al 10 lange jaren mee doorgegaan.

En het enige wat we gemeenschappelijk hadden, was het geloof dat verhalen, als je ze maar oprecht en krachtig blijft vertellen, de loop van de geschiedenis kunnen veranderen.

Purisima Dacumos was eerder terughoudend om geïnterviewd te worden. Waarom bent u er nu wel toe bereid, vroeg ik haar?

"Hindi na po ako ngayon natatakot. Laban na po ito ng marami," zei ze. (Ik ben niet langer bang. Dit is nu de strijd van veel mensen geworden.) – Rappler.com

Inside the Newsroom is een nieuwsbrief die elke week rechtstreeks in uw inbox wordt bezorgd. Bezoek rappler.com/newsletters om uw nieuwsbriefabonnementen te beheren.