Waarom het stereotype van de ‘gekke kattenvrouw’ weigert te verdwijnen

PETALING JAYA: Ze woont alleen. Ze is dol op haar katten. Daarom moet ze wel eenzaam, excentriek en misschien gewoon een beetje gek zijn.

Het is een van de meest hardnekkige stereotypen in de popcultuur, dat overal opduikt, van sitcoms tot sociale media. Maar experts zeggen dat het imago van de "gekke kattenvrouw" weinig met katten te maken heeft – en des te meer met geschiedenis, gender en maatschappelijke opvattingen.

Het stereotiep werd onlangs onderzocht door The Guardian, dat de oorsprong ervan terugging door eeuwen van culturele overtuigingen, en onthulde hoe onze relatie met katten vaak de maatschappelijke kijk op vrouwen weerspiegelde.

Katten werden niet altijd met spot geassocieerd. In het oude Egypte werden ze vereerd als heilige dieren, terwijl kattenachtige godheden zoals Bastet symbool stonden voor bescherming, vruchtbaarheid en huiselijke harmonie. Ook andere culturen vierden katten en zagen ze als symbolen van geluk en wijsheid.

De dingen veranderden tijdens de middeleeuwen. Toen de angst voor hekserij zich over Europa verspreidde, werden katten – vooral zwarte – geassocieerd met het bovennatuurlijke. Vrouwen die alleen woonden of niet aan de traditionele verwachtingen voldeden, werden vaak met de dieren in verband gebracht, wat leidde tot een imago dat eeuwenlang zou blijven hangen.

Irina Frasin, een anthrozoölogie-onderzoeker aan de Roemeense Academie, gelooft dat de connectie dieper gaat dan bijgeloof. In tegenstelling tot honden, die de neiging hebben loyaal en onderdanig te zijn, zijn katten vaak selectief in genegenheid en kunnen ze niet gemakkelijk worden getraind om commando's op te volgen.

Die eigenschappen, zo beweert ze, weerspiegelen de manier waarop sterke vrouwen historisch werden gezien. "Katten zijn onafhankelijker dan honden, en dat ongehoorzame en niet-onderdanige is wat de geschiedenis van katten en vrouwen met elkaar verbindt", vertelde ze aan The Guardian.

Met andere woorden, het stereotiep van de "gekke kattenvrouw" heeft misschien minder te maken met het gezelschap van katten dan met het ongemak over vrouwen die kiezen voor een leven buiten de traditionele verwachtingen

"De afkeer van katten is de afkeer van vrouwelijke autonomie", aldus Frasin.

Dierengedragstherapeut Dennis Turner, die meer dan vier decennia heeft besteed aan het bestuderen van de band tussen mens en kat, merkte desalniettemin op dat de dieren echte emotionele voordelen kunnen bieden.

"Een kat heeft dezelfde positieve effecten op vrouwen als een mannelijke partner", vertelde hij aan The Guardian, waarbij hij uitlegde dat zowel de aanwezigheid van als de interactie met een kat "negatieve stemmingen aanzienlijk kunnen verminderen".

Dit is waarom katten vaak gekoesterde metgezellen worden na ingrijpende levensveranderingen zoals een echtscheiding of een sterfgeval – niet omdat hun eigenaren eenzaam zijn, maar omdat de dieren troost en gezelschap bieden aan mensen, ongeacht hun geslacht.

'Gekke kattenvrouwen' vs 'kattenvaders'

Toch is er ongetwijfeld sprake van een genderongelijkheid. Sociale media staan vol met mannelijke contentmakers die reddingsmissies documenteren, kittens opvangen of simpelweg pronken met het leven met hun harige metgezellen.

Velen hebben een loyale aanhang opgebouwd rond hun liefde voor katachtigen. Terwijl vrouwen die katten bezitten "gekke kattenvrouwen" zijn, worden mannen met dezelfde passie steeds meer gevierd als "kattenvaders".

Dit roept de vraag op: als het houden van katten perfect acceptabel is voor mannen, waarom wordt het dan nog steeds gebruikt als synoniem om vrouwen te bespotten?

Gelukkig zijn er tekenen dat het stereotiep zijn greep aan het verliezen is. Terwijl kattenliefhebbers – zowel mannen als vrouwen – trots video's van hun viervoetige vrienden delen op sociale media, zijn katten op zichzelf internetberoemdheden geworden, die zich geliefd maken bij een nieuwe generatie.

Dat wil niet zeggen dat het imago van de "gekke kattenvrouw" volledig is verdwenen. Het duikt nog steeds op in de populaire cultuur, vaak als een makkelijke punchline.

Toch betogen experts dat het label nader onderzoek verdient: in plaats van iets te onthullen over vrouwen die van katten houden, onthult het meer over hoe de maatschappij door de eeuwen heen naar vrouwelijke onafhankelijkheid heeft gekeken.