Senator Ronald „Bato" dela Rosa przez sześć miesięcy ukrywał się, unikając nakazu aresztowania Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) w sprawie o zbrodnie przeciwko ludzkości.

Pojawił się ponownie w Senacie 11 maja, aby poprzeć wybór swojego sojusznika na stanowisko przewodniczącego Senatu, co doprowadziło do odsunięcia ówczesnego przewodniczącego Vicente „Tito" Sotto III. W zamian przewodniczący Senatu Alan Peter Cayetano zapewnił Dela Rosie ochronę w izbie wyższej.

Dela Rosa przebywał tam od 11 do 13 maja, aż 13 maja doszło do poważnego zdarzenia. Między godziną 19:45 a 19:48 doszło do strzelaniny rzekomo między sierżantem straży senackiej a Krajowym Biurem Śledczym.

Kilka godzin później, około 2:30 w nocy 14 maja, Dela Rosa wymknął się z terenu Senatu wraz ze swoim bliskim przyjacielem, senatorem Robinem Padillą.

Dela Rosa ponownie ukrył się po zapewnieniu wyboru Cayetano i oczekuje się, że będzie nadal unikał nakazu aresztowania.

W obliczu tych chaotycznych wydarzeń oczekiwano, że prezydent Ferdinand Marcos Jr. wkroczy i da właściwym agencjom wykonawczym do zrozumienia, czego naprawdę chce.

Słowa jego ministrów odzwierciedlały jednak jedynie niezdecydowanie ich zwierzchnika. Prześledźmy, co zostało powiedziane.

Play Video

9 maja: Obietnica

Pojawiły się informacje, że nakaz aresztowania MTK przeciwko Dela Rosie dotarł już na Filipiny. Było to dwa dni przed senackim zamachem stanu, w którym głos byłego szefa PNP był kluczowy. Był on 13. głosem potrzebnym do odsunięcia senatora Sotto i wyniesienia Cayetano na szczyt.

Wysokiej rangi źródło poinformowało Rappler, że nakaz istniał, ale w tamtym czasie nie został jeszcze przekazany.

Sekretarz Departamentu Spraw Wewnętrznych i Samorządu Lokalnego (DILG) Juanito Victor „Jonvic" Remulla powiedział, że nie ma żadnych informacji o nakazie aresztowania MTK. Dodał jednak, że przygotowują się do jego wykonania na wypadek, gdyby trybunał taki nakaz wydał.

„Zgodnie z najnowszymi informacjami, DILG przygotowuje grupę zadaniową liczącą 10 000 osób do operacji obławy na wypadek wydania nakazu aresztowania senatora Bato" – powiedział Remulla w rozmowie z Rappler.

W tamtym momencie było jasne, że DILG i Filipińska Policja Narodowa (PNP) zamierzały aresztować Dela Rosę.

11 maja: Nieudane aresztowanie, początek zamieszania

Krajowe Biuro Śledcze (NBI) – urząd podlegający Departamentowi Sprawiedliwości (DOJ) – próbowało aresztować Dela Rosę w budynku Senatu. Dela Rosa uciekł przed agentami, co doprowadziło do słynnego pościgu na klatce schodowej.

Agentom nie udało się go zatrzymać, a Senat przeszedł w stan blokady. Cayetano powiedział, że celem było uniemożliwienie wyjścia agentom NBI, którzy próbowali aresztować Dela Rosę, po tym jak zostali uznani za działających w pogardzie dla Senatu.

Niespodziewanie pojawił się były senator Antonio Trillanes IV, trzymając rzekomo kopię nakazu aresztowania. Tego samego dnia MTK odtajnił nakaz aresztowania Dela Rosy, potwierdzając jego ważność.

Właśnie wtedy sprawy zaczęły się komplikować. Remulla powiedział, że nakaz Trillanesa był „niewykonalny".

„Właśnie rozmawiałem z [p.o. sekretarza DOJ Fredderickiem] Vidą. Nakaz, który posiada [były senator] Trillanes, to korespondencja MTK do PCTC [Filipińskiego Centrum ds. Przestępczości Transnarodowej]. Jednak nie jesteśmy stroną traktatu" – powiedział szef DILG w rozmowie z Rappler.

„Zapewniamy senatorowi Dela Rosie należyty proces, czekając, aż Interpol doręczy zawiadomienie PCTC. Jeśli chodzi o DILG, to, co posiada [były senator] Trillanes, jest dokumentem bez mocy prawnej" – dodał.

Wątek Interpolu wydawał się sposobem administracji Marcosa na pokazanie, że nie współpracuje bezpośrednio z MTK. Kiedy administracja Marcosa ułatwiła aresztowanie Duterte w 2025 roku, stwierdziła, że wykonała nakaz, ponieważ przyszedł za pośrednictwem Interpolu.

W rzeczywistości rząd faktycznie zareagował, powołując się na Ustawę Republiki (RA) 9851, czyli filipińską ustawę o zbrodniach przeciwko międzynarodowemu prawu humanitarnemu, ludobójstwie i innych zbrodniach przeciwko ludzkości. Na mocy tej ustawy rząd filipiński może wydać osobę oskarżoną o te przestępstwa na Filipinach właściwemu międzynarodowemu sądowi lub trybunałowi.

Oznacza to, że z Interpolem lub bez niego Filipiny mogą wydać podejrzanego MTK.

„[Interpol] nadal jest zależny od państw-stron, a w tym przypadku od Filipin… Podstawa prawna to nie Interpol, lecz nasze prawo krajowe, ustawa RA nr 9851" – powiedział Rappler Gilbert Andres, wspólny pełnomocnik prawny ofiar przy MTK.

Ale dlaczego NBI chciało aresztować Dela Rosę, skoro DILG – zgodnie z opinią DOJ – czekało na Interpol? To niejasne.

Play Video

12 maja: Pałac Malacañang uznaje ustawę RA 9851

W drugim dniu ukrywania się Dela Rosy w budynku Senatu senator błagał Marcosa, by nie aresztował go i nie odesłał do Hagi w Holandii.

„Nawet ofiary pozasądowych egzekucji chcą ochrony ze strony rządu" – powiedziała rzeczniczka prasowa Pałacu, podsekretarz Claire Castro, odpowiadając na słowa senatora.

Castro uznała również moc ustawy RA 9851: „Obowiązującym prawem jest ustawa RA nr 9851. To jest to, co będziemy wdrażać przez cały czas. Ponieważ była ona stosowana przez Sąd Najwyższy w innych sprawach."

Warto odnotować, że gdy Duterte został aresztowany w marcu 2025 roku, Castro również powiedziała, że postępowali zgodnie z ustawą RA 9851.

13 maja: Brak nakazu aresztowania od Marcosa

Nawiązując do stanowiska Castro, DOJ ponownie podkreślił, że rząd filipiński może wydawać podejrzanych międzynarodowym sądom.

„Na mocy [ustawy Republiki] 9851 możemy wydać podejrzaną lub aresztowaną osobę na Filipinach właściwemu międzynarodowemu sądowi lub trybunałowi. Innym trybem jest ekstradycja" – powiedział dziennikarzom rzecznik DOJ, prokurator Rafael Martinez.

Dela Rosa zwrócił się do Sądu Najwyższego (SN) w listopadzie 2025 roku o wydanie tymczasowego nakazu wstrzymania (TRO) nakazu aresztowania i zablokowanie jego aresztu. SN 13 maja wydał swoje postanowienie i wezwał strony do ustosunkowania się do petycji w ciągu 72 godzin, czyli trzech dni.

Sąd nie zapewnił Dela Rosie natychmiastowej ulgi. To okno czasowe mogło zostać wykorzystane do aresztowania byłego szefa PNP – twierdzili niektórzy eksperci prawni.

„Nie ma TRO, więc nic nie stoi na przeszkodzie, by rząd przystąpił [do aresztowania]" – powiedział Paolo Tamase, prodziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu Filipin. „Ale podejmują ryzyko, że senator Bato będzie argumentować, że rząd udaremnił jurysdykcję Sądu."

Play Video

To, co nastąpiło, nie było jednak aresztowaniem, lecz incydentem ze strzelaniną. Remulla przybył do Senatu i pierwszą rzeczą, jaką powiedział, było to, że jest tam, by chronić senatorów, w tym Dela Rosę. Stwierdził, że nie jest tam po to, by schwytać podejrzanego MTK.

Po dniach milczenia prezydent zabrał głos, mówiąc, że nie aresztują Dela Rosy: „Nikt nie wydał polecenia aresztowania senatora Bato."

Następnie Dela Rosa uciekł z Senatu kilka godzin po całym zamieszaniu.

Play Video

15 maja: Więcej zamieszania

Dzień po ucieczce Dela Rosy DOJ zorganizował konferencję prasową, na której ogłosił kilka rzeczy.

„Pamiętajcie, że ten nakaz aresztowania przeciwko senatorowi Bato dela Rosie jest tutaj, ponieważ są Filipińczycy szukający sprawiedliwości… Tutaj, w Departamencie Sprawiedliwości, gdy stawiamy komuś zarzuty, stoimy po stronie ofiar" – powiedział p.o. szefa DOJ.

Jeśli DOJ był po stronie ofiar, dlaczego zajęło mu cztery dni potwierdzenie nakazu? W piątek Vida powiedział, że nakaz aresztowania MTK jest ważny i że istnieje oczekujący wniosek MTK o jego doręczenie. Dodał, że wniosek ten był już w PCTC.

Nakaz jest gotowy, SN nie wydał TRO, DOJ wierzy w ustawę RA 9851, a Vida oświadczył, że Filipiny muszą przestrzegać swoich „zobowiązań międzynarodowych". Czy zatem dojdzie do aresztowania? Nie, jeszcze nie, według Vidy.

Zamiast tego szef DOJ Marcosa powiedział, że uznają niezależność Senatu (ponieważ Dela Rosa jest rzekomo pod opieką Senatu) i poczekają, aż wszystkie kwestie prawne zostaną rozwiązane przez SN, zanim podejmą jakikolwiek ruch.

„Oczekujemy, że odpowiednie przekazanie zostanie dokonane do Departamentu Sprawiedliwości po rozwiązaniu wszystkich kwestii prawnych dotyczących jego aresztowania" – powiedział Vida.

Ale tutaj pojawia się mylący szczegół. Vida powiedział, że podpisał imigracyjny nakaz obserwacji przeciwko Dela Rosie w celu monitorowania jego ruchów. Podstawa? Vida powiedział, że jest nią obowiązujący nakaz MTK.

Następnie pojawiła się kolejna zagadkowa narracja: p.o. sekretarza DOJ powiedział, że aresztują Dela Rosę na podstawie nakazu MTK, jeśli ten spróbuje opuścić kraj.

„Departament Sprawiedliwości potraktuje każdą próbę senatora Bato dela Rosy opuszczenia kraju jako kpinę ze sprawiedliwości. I wydaję konkretne polecenia organom ścigania, naszym władzom kontroli granicznej, że jeśli senator Bato dela Rosa spróbuje opuścić kraj, należy dokonać odpowiedniego aresztowania" – powiedział Vida.

Jeśli DOJ jest gotowy do wykonania nakazu MTK w przypadku, gdy Dela Rosa opuści kraj, dlaczego czekać na próbę ucieczki? Dlaczego DOJ nie może wykonać nakazu na mocy ustawy RA 9851?

W hipotetycznej sytuacji, gdyby Dela Rosa próbował wylecieć z Filipin i DOJ go aresztował, dokąd DOJ by go zabrał? Czy zostałby przewieziony do Hagi?

„Nie podjęliśmy jeszcze w tej sprawie decyzji, ale oczywiście bierzemy pod uwagę sprawę toczącą się przed Sądem Najwyższym" – wyjaśnił Vida.

Na domiar wszystkich tych zagmatwanych odpowiedzi, p.o. szefa DOJ powiedział, że jeśli Dela Rosa chce, może zostać objęty ochroną departamentu: „…DOJ byłby jak najbardziej gotowy poczynić z nim stosowne ustalenia…. Jest wybranym senatorem kraju…. Ma prawników, którzy chronią jego prawa."

Co dokładnie miał na myśli Vida? Że DOJ zapewni Dela Rosie ochronę? Czy też że senator powinien się im oddać?

Wśród tych sprzecznych sygnałów ze strony ministrów Marcosa jedno jest pewne: administracja Marcosa nie wie, co zrobić z Dela Rosą.

Mieli możliwość aresztowania go, tak jak to zrobili z Duterte, ale zdecydowali się tego nie robić. Mieli okazję – gdy Dela Rosa wciąż był w Senacie – ale zdecydowali się czekać.

A teraz, gdy Dela Rosa znów zniknął, jaki jest następny ruch administracji Marcosa? – Rappler.com