Za murami szkoły: Niespodziewane odkrycie muzeum w Naga City

Dla większości ludzi obraz muzeum to ogromna, biała fasada z kolumnami, a w środku przestronne sale z wielkimi galeriami. Są jednak i takie, które pozostają niemal ukryte w zwykłym miejscu – schowane za starymi korytarzami, historycznymi murami; a w przypadku tego zaskakującego odkrycia w Naga City – na terenie pionierskiego uniwersytetu. 

Na kampusie Universidad de Sta. Isabel w Naga City, Museo Histórico de la Universidad de Sta. Isabel funkcjonuje dokładnie w ten sposób: skrywając bogatą kolekcję artefaktów związanych z wiarą, rewolucją i prawami kobiet.

Muzeum nie opowiada jedynie historii pionierskiego uniwersytetu. Przedstawia również historię zmieniającego się kraju, począwszy od ostatnich dziesięcioleci XIX wieku.

Początki uniwersytetu

Uznany za Narodowy Zabytek Historyczny, uniwersytet wywodzi swoje korzenie z 1868 roku, kiedy to biskup Francisco Gainza, hiszpański biskup dominikański przydzielony do Nueva Cáceres – dawnej nazwy Nagi – wyobraził sobie coś radykalnego jak na owe czasy: formalną instytucję poświęconą edukacji kobiet. W epoce, gdy kobiety były w dużej mierze ograniczone do ról domowych, pomysł ten graniczył z rewolucją.

„Kobiety odgrywają ważną rolę w społeczeństwie" – wyjaśnił kurator muzeum Luis Banzuela podczas wycieczki z przewodnikiem po galeriach. „Edukując kobiety, możesz edukować cały świat."

Marzenie biskupa stało się ostatecznie pierwszą szkołą normalną dla kobiet w Azji Południowo-Wschodniej i jedną z najwcześniejszych instytucji w Azji poświęconych kształceniu nauczycielek.

Słowo „normalna" – wyjaśnił Banzuela – nie odnosiło się do zwykłego nauczania, lecz do norm lub standardów nauczania. W dzisiejszych czasach byłoby to kształcenie nauczycieli.

Na początku nie było żadnego okazałego kampusu. Szkoła tymczasowo zajmowała pomieszczenia w klasztorze przy katedrze. Gainza pragnął trwałości. 

W petycji do Hiszpanii poprosił, aby szkoła została zbudowana obok katedry, pałacu biskupiego i seminarium. Dzisiejsza lokalizacja uniwersytetu stanowi spełnienie tej prośby.

Pierwsza galeria muzeum odtwarza tę historię początków poprzez serię obrazów ukończonych w 1968 roku na stulecie istnienia instytucji. Należą one do najcenniejszych zbiorów muzeum: wizualnych kronik przybycia, aspiracji i kolonialnego Bikolu.

Jeden obraz przedstawia sześć sióstr Córek Miłości z Hiszpanii, które przez pewien czas przebywały na uniwersytecie po tym, jak Gainza uzyskał królewską zgodę na szkołę. Według Banzueli, miejscowi byli zdumieni widokiem kobiet odzianych w szaty przypominające stroje kapłanów, a seria obrazów pokazuje, jak mieszkańcy je przywitali.

Jeden obraz przedstawia ich trudną podróż do Bikolu w kwietniu 1868 roku – płynęły rzeką Bicol na lokalnych łodziach z Pasacao do Nueva Cáceres, by zdążyć na Niedzielę Palmową.

W innym miejscu galerii wisi replika wczesnego munduru szkolnego, saya negra suelta – stroju wprowadzonego przez szkołę, noszonego przez uczennice, aby zniechęcić do wyraźnych podziałów między dziewczętami z zamożnych rodzin a tymi z uboższych środowisk.

„Aby zniechęcić do dyskryminacji między bogatymi i biednymi" – wyjaśnił Banzuela – „wszystkie dziewczęta nosiły czerń."

To zaangażowanie w edukację wykraczało poza wykształcenie ogólne. Po zaledwie kilku latach Gainza był niezadowolony z tego, że absolwentki nie zostawały nauczycielkami. Ponownie złożył petycję do Hiszpanii, tym razem z prośbą o przekształcenie instytucji w Escuela Normal de Maestras – szkołę kształcącą nauczycielki. Zgoda nadeszła w 1872 roku.

W szklanych gablotach znajdują się fotokopie listów aplikacyjnych pisanych przez młode kobiety pragnące się tu kształcić, mapy pokazujące, jak uczennice podróżowały z całego Luzonu do Nagi, oraz przemówienia przeznaczone dla pierwszych absolwentek programu kształcenia nauczycielek. 

Jedno przemówienie, napisane przez Gainzę po hiszpańsku dla pierwszych 11 absolwentek szkoły, musiało zostać wygłoszone przez kogoś innego, ponieważ biskup był zbyt chory, by samodzielnie je odczytać.

Być może jednak najniezwyklejsza kolekcja muzeum kryje się głębiej w galeriach: relikwie.

Relikwie świętych 

Rzędy gablot zawierających relikwie świętych pierwszej, drugiej i trzeciej klasy zapełniają ekspozycję w zaskakującej liczbie. Niektóre zawierają fragmenty kości. Inne przechowują tkaniny dotknięte przez kanonizowane postacie. 

Dla katolickich odwiedzających są to przedmioty święte. Dla historyków są to artefakty pobożności i sieci kościelnych rozciągających się po całych kontynentach.

Wśród najcenniejszych eksponatów znajduje się relikwiarz podarowany przez królową Izabelę II biskupowi Gainzie podczas audiencji w Hiszpanii 1 października 1867 roku. Historia, jaka za nim stoi, staje się jeszcze bardziej fascynująca dzięki temu, jak Banzuela ją opowiadał odwiedzającym. 

Gainza podróżował po Europie i miał nadzieję na osobiste spotkanie z królową po latach pisania listów o swoich planach w Bikolu. Podczas spotkania omówił swoją wizję założenia szkoły dla kobiet w Nueva Caceres. 

Zadowolona z misji biskupa, królowa wręczyła mu relikwię związaną z Elżbietą Węgierską – świętą, której imieniem szkoła miała zostać później nazwana (Isabel to hiszpańska wersja imienia Elżbieta).

Przez lata przedmiot ten był przedstawiany po prostu jako relikwia świętej Elżbiety. Późniejsze badania sugerowały jednak, że relikwia zawiera coś znacznie rzadszego: fragment mający pochodzić z Krzyża Świętego. Wewnątrz małego pojemnika spoczywa tiny kawałek drewna, który ma pochodzić z krzyża, na którym ukrzyżowano Jezusa.

Według Banzueli, sama królowa Izabela II miała być potomkinią świętej Elżbiety Węgierskiej, co dodaje kolejną warstwę symboliki temu darowi. Królowa – jak powiedział – zdecydowała się poświęcić szkołę nie sobie, lecz „niebiańskiej królowej".

Kolekcja relikwii muzeum, gromadzona z darów od hiszpańskiej królowej, która coraz bardziej podziwiała działalność uniwersytetu, obejmuje również relikwie pierwszej klasy związane z Wincentym à Paulo i Ludwiką de Marillac, co wzmacnia głębokie więzi uniwersytetu z tradycją wincentyńską.

Oprócz religii i edukacji, muzeum eksponuje również blizny wojenne. Podczas rewolucji filipińskiej kampus służył jako kwatera główna filipińskich rebeliantów, w tym kaprala Eliasa Angelesa, który w 1898 roku dowodził siłami rewolucyjnymi w Bikolu przeciwko Hiszpanom. 

Podczas II wojny światowej japońskie wojsko zajęło kampus jako garnizon. Amerykańskie bombardowania obróciły większość oryginalnych budowli w ruiny.

Zdjęcia eksponowane w galeriach pokazują rozbite mury i szkieletowe pozostałości budynków. Puste łuski bomb, wojenna waluta znana jako „pieniądze Myszki Miki", oraz ocalałe artefakty z okresu okupacji są wystawione w jednej z galerii. 

Pomimo całego swojego historycznego znaczenia, muzeum pozostaje jednak niepozorne. Banzuela prowadzi odwiedzających niczym gawędziarz pragnący podzielić się pomijanymi szczegółami: hierarchią społeczną odzwierciedloną w antycznych nośnikach kur zwanych gallineras; zaginionymi relikwiami i wojennymi artefaktami skradzionymi, zanim ochrona dziedzictwa stała się powszechna; coroczną rotacją obiektów z magazynów, aby zachęcić stałych odwiedzających do powrotu.

W tym miejscu jest coś wyjątkowo pociągającego. W epoce, gdy muzea coraz bardziej rywalizują o okazałość, Museo Histórico de la Universidad de Sta. Isabel stawia na opowiadane przez siebie historie – o mieście niegdyś zwanym Nueva Caceres, o kobietach przełamujących granice społeczne poprzez edukację, o rewolucjonistach i sześciu zakonnicach, o relikwiach podróżujących z królewskich dworów w Hiszpanii na uniwersytet w Bikolu – wszystko to sprawia, że muzeum to jest obowiązkowym miejscem dla miłośników historii. – Rappler.com