Vitalik Buterin xây dựng Ethereum theo hướng cypherpunk, FOCIL được thêm vào lộ trình nâng cấp

Vitalik Buterin cho biết ông đang theo đuổi tầm nhìn xây dựng một phiên bản “Ethereum mang nguyên tắc cypherpunk, đơn giản và không cồng kềnh”, được tích hợp bổ sung trực tiếp vào hệ thống hiện tại thay vì thay thế hoàn toàn. Mục tiêu là tạo ra một lớp mở rộng có mức độ liên thông cao với mạng lưới hiện hữu, đồng thời từng bước nâng cấp toàn bộ hệ sinh thái theo các giá trị cốt lõi như chống kiểm duyệt, thân thiện với zk-prover và đảm bảo tính chặt chẽ của cơ chế đồng thuận.

Phản hồi trước một ý kiến trên mạng xã hội X cho rằng nên để Ethereum “phân mảnh và suy yếu dần” rồi xây dựng lại từ đầu theo mô hình cypherpunk trên RISC-V, Buterin nói ông đang hướng tới một kế hoạch tham vọng hơn: bổ sung một kiến trúc cypherpunk trực tiếp lên hệ thống hiện tại, sau đó mở rộng dần theo thời gian, trong khi vẫn nâng cấp các thuộc tính cốt lõi ở cấp độ toàn mạng. 

FOCIL được lên lịch đưa vào hard fork Hegota

Các nhà phát triển Ethereum Foundation đã lên lịch đưa cơ chế Fork-Choice Enforced Inclusion Lists (FOCIL) vào hard fork Hegota, dự kiến cuối năm 2026, sau đợt nâng cấp Glamsterdam. Đây sẽ là thay đổi nổi bật ở lớp đồng thuận.

FOCIL (EIP-7805) nhằm tăng khả năng chống kiểm duyệt ở cấp giao thức bằng cách buộc validator phải đưa các giao dịch hợp lệ vào block. Cơ chế này cho phép các ủy ban validator áp dụng danh sách bắt buộc đưa vào (inclusion lists). Nếu block đề xuất bỏ qua các giao dịch hợp lệ trong danh sách — kể cả giao dịch có thể vướng lệnh trừng phạt OFAC — chuỗi sẽ fork khỏi block đó. Nhờ vậy, các giao dịch hợp lệ trong mempool công khai được đảm bảo đưa vào chuỗi trong số slot giới hạn.

Đề xuất này gây tranh luận vì có thể tạo rủi ro pháp lý cho validator và làm tăng độ phức tạp giao thức. Tuy nhiên, FOCIL được xem là mảnh ghép quan trọng trong định hướng xây dựng một Ethereum “cứng” và đậm chất cypherpunk hơn.

Kết hợp account abstraction và FOCIL

Buterin cũng nhấn mạnh FOCIL hoạt động hiệu quả khi kết hợp với EIP-8141 — bản nâng cấp account abstraction trong Hegota. Nâng cấp này cho phép hỗ trợ ví thông minh gốc, multisig, khóa chống lượng tử và giao dịch riêng tư được tài trợ phí gas mà không cần lớp bao bọc trung gian.

Theo ông, khi account abstraction được triển khai, giao dịch từ ví thông minh và giao thức riêng tư có thể gửi trực tiếp qua mempool công khai và được node FOCIL đưa vào block, không cần broadcaster hay dịch vụ trung gian. Ông mô tả hướng đi này là đưa Ethereum trở nên “cứng rắn” hơn về mặt kiến trúc.

Mục tiêu ba trụ cột: mở rộng, gia cố, đơn giản hóa

Các nâng cấp trên nằm trong ba mục tiêu chiến lược của Ethereum Foundation cho lớp nền tảng: mở rộng quy mô, gia cố bảo mật và đơn giản hóa giao thức. Nhóm phát triển nhấn mạnh việc “gia cố L1” cần được ưu tiên riêng, nhằm đảm bảo mạng lưới vẫn giữ các thuộc tính giá trị cốt lõi khi tiếp tục mở rộng.

Song song đó, Buterin cũng thúc đẩy hướng đi “Ethereum tinh gọn”, giảm độ phức tạp kỹ thuật thông qua tái thiết kế sâu. Một phần của sáng kiến này là Beam Chain — kiến trúc mới định hướng zk-native, tích hợp bằng chứng ZK-EVM trực tiếp vào quy trình xác thực lớp nền.

Thay thế EVM bằng RISC-V trong dài hạn

Một mục tiêu dài hạn khác là thay thế máy ảo hiện tại bằng RISC-V làm máy ảo gốc cho lớp thực thi. Kiến trúc này hỗ trợ biên dịch nhiều ngôn ngữ như Solidity, Rust, C và được đánh giá thuận lợi hơn cho các hệ chứng minh zero-knowledge.

Định hướng cải tổ lớp nền diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng mạnh từ các blockchain thay thế như Solana. Buterin gần đây cũng thể hiện vai trò lãnh đạo rõ nét hơn trong hệ sinh thái, sẵn sàng ủng hộ các quyết định khó và gây tranh cãi.

Ông cho rằng Ethereum đã từng thực hiện những thay đổi mang tính “động cơ phản lực khi đang bay” như The Merge, và hoàn toàn có thể tiếp tục thêm nhiều lần nữa với các bước nâng cấp lớn như tái cấu trúc state tree, tinh gọn cơ chế đồng thuận, xác minh ZK-EVM và thay đổi máy ảo.