Người tố cáo nổi tiếng đưa ra cảnh báo nghiêm trọng sau khi qua đời mà chúng ta không thể bỏ qua

Khi Daniel Ellsberg qua đời năm 2023, thế giới đã mất đi một tiếng nói lý trí độc đáo. Năm thập kỷ trước đó, với tư cách là một người trong cuộc về "an ninh quốc gia", ông đã công bố Hồ sơ Pentagon tuyệt mật để vạch trần những lời nói dối chính thức đằng sau Chiến tranh Việt Nam đang diễn ra. Kể từ đó, ông không ngừng viết lách, phát biểu và biểu tình vì hòa bình, đồng thời giải thích sự điên rồ của vũ khí hạt nhân có thể hủy diệt tất cả chúng ta như thế nào.

Giờ đây, tiếng nói của Ellsberg đã trở lại thông qua một cuốn sách mới hấp dẫn. Truth and Consequence, được xuất bản tuần này, mang đến cho độc giả những suy nghĩ sâu thẳm nhất của ông, được viết nguệch ngoạc và đánh máy trong suốt 50 năm. Kết quả là khả năng tiếp cận sự thẳng thắn thân mật và trí tuệ có tầm nhìn từ một người tố cáo thực sự vĩ đại.

"Cha tôi đã qua đời rồi," Michael Ellsberg viết trong phần giới thiệu của cuốn sách, nhưng "riêng tôi rất quan tâm đến việc ông đã đồng ý cho phép chúng tôi biên soạn tập hợp đa dạng này về những suy nghĩ và trầm tư quan trọng của ông." Michael đã làm việc với trợ lý lâu năm của cha mình là Jan R. Thomas để sàng lọc và sắp xếp số lượng lớn các bài viết riêng tư.

Phụ đề của cuốn sách — đưa ra những suy ngẫm về "thảm họa, kháng chiến dân sự và hy vọng" — khó có thể kịp thời hơn.

Giờ đây, cuộc chiến tranh dã man với Iran được kích hoạt bằng cách im lặng và chỉ tuân theo mệnh lệnh.

Ở trung tâm của Truth and Consequence là sự căng thẳng giữa lương tâm và sự tuân phục quyền lực.

"Đừng ủy thác lương tâm," Daniel Ellsberg viết.

"Hầu hết mọi người tuân theo và chấp nhận," ông lưu ý. "Một thiểu số phản đối, rút lui. Một thiểu số nhỏ kháng cự, chấp nhận rủi ro."

"Sự cám dỗ tuân theo những người đàn ông quyền lực một cách thụ động và không đặt câu hỏi rất mạnh mẽ," Ellsberg nhận xét vào năm 1971, năm ông ra đầu thú vì đưa Hồ sơ Pentagon cho báo chí và đối mặt với viễn cảnh dành phần đời còn lại trong tù.

Ông ngay lập tức trở thành kẻ bị xa lánh giữa các đồng nghiệp từng là bạn bè của ông tại RAND Corporation, một tổ chức nghiên cứu phục vụ bộ máy chiến tranh của Mỹ. Ông đã làm việc ở đó với tư cách là nhà phân tích chiến lược trước và sau thời gian làm việc tại Bộ Quốc phòng.

"Sau khi tôi công bố các tài liệu," ông nhớ lại một cách sống động, "một số người sợ viết thư cho tôi … bắt tay với tôi … nhận cuộc gọi từ tôi." Ba năm sau, bài học rút ra của ông là: "Chấp nhận rủi ro của tự do và cam kết, thay vì rủi ro của sự tuân phục và làm theo đám đông."

Ellsberg bắt đầu nhìn thấy những mặt tối ảm đạm của tầng lớp thượng lưu xã hội. Ông đã tốt nghiệp Harvard và tiếp tục lấy bằng Tiến sĩ ở đó. Nhưng vào năm 1976 ông viết: "Chức năng của giáo dục tại một trường đại học ưu tú là học sự thiếu chú ý và thụ động, học cách ngắt kết nối công việc hàng ngày của bạn khỏi các giá trị đạo đức trong giáo dục gia đình — chia sẻ, yêu thương, tin tưởng, phụ thuộc lẫn nhau — và trở thành một phần duy trì hệ thống bất bình đẳng, đặc quyền, đau khổ không cần thiết, chiến tranh và nguy cơ tuyệt chủng."

Năm tiếp theo ông viết: "Tôi đã không còn yêu mến Nhà nước và Hệ thống của nó, và tôi đã lấy lại tình cảm đầy hy vọng đối với lý tưởng, quy trình dân chủ và những người không bị quyền lực chạm đến — những người ở ngoài nền tảng của kim tự tháp cản trở, quyền lực và đặc quyền hiện có."

Và: "Hầu hết sự hủy diệt, đau khổ, cái chết và nô dịch do con người gây ra (tức là 'cái ác') được thực hiện bởi đàn ông, theo chỉ đạo của đàn ông. Đây thường là những người đàn ông 'bình thường,' có năng lực, dễ chịu và có lòng trcompassionate thực hiện hành động của họ trong sự tuân phục các mệnh lệnh hợp pháp – hoặc, ít thường xuyên hơn, trong sự tuân phục các mệnh lệnh bất hợp pháp."

Daniel Ellsberg năm 2002. Hình: Christopher Michel/Wiki Commons.

1982: "Vụ thảm sát được thực hiện bởi một chuỗi mệnh lệnh liên tục viện dẫn thói quen, sự tuân phục và sự nghiệp, cũng như khoảng cách địa lý và quan liêu của các nhà lãnh đạo với vụ giết người."

Ellsberg có kinh nghiệm trực tiếp sâu rộng trong việc giúp tinh chỉnh các chuẩn bị để gây ra Armageddon phóng xạ, đặc biệt là trong thời kỳ tổng thống Kennedy. Sau này, đó là một vai trò ám ảnh ông.

"Trong thời đại có khả năng tuyệt chủng sắp xảy ra của hầu hết sự sống trên Trái đất, giờ đây có một khía cạnh đạo đức cho mọi khía cạnh về cách một người dành cuộc sống của mình," ông viết vào năm 1977. "Nền tảng của mọi đạo đức là chúng ta bây giờ phải sống với nhận thức về sự phải chết của loài chúng ta và tính dễ bị tổn thương của Trái đất và mọi sự sống."

1985: "Tương lai không phải là nơi nào đó mà chúng ta sẽ đến. Tương lai là những gì chúng ta đang tạo ra mỗi ngày. Nếu chúng ta tiếp tục chuẩn bị và lên kế hoạch cho chiến tranh nhiệt hạch, đó là những gì chúng ta sẽ nhận được."

Vào thời điểm Ellsberg đột nhiên thấy mình bị chỉ trích và được yêu mến vì công bố Hồ sơ Pentagon vào năm 1971, ông là một tín đồ của bất tuân dân sự. "Việc sử dụng một chiến thuật phi bạo lực cấp tiến, mới lạ, mạnh mẽ và có thể bất hợp pháp," ông viết trong năm đó, "là một hình thức công việc hữu ích hoàn toàn phù hợp để minh họa cái ác đang bị chống lại."

Và ông bổ sung: "Tôi chưa bao giờ rút lui trước bạo lực — khỏi việc tưởng tượng nó, lên kế hoạch cho nó, chuẩn bị cho nó. Tôi đã muốn và tôi đã có được sự tôn trọng của những người đàn ông bạo lực. Bây giờ tôi muốn sự tôn trọng của những người phụ nữ dịu dàng, những người đàn ông dịu dàng và trẻ em."

1984: "Kháng cự phi bạo lực có một sức mạnh đặc biệt để đặt ra câu hỏi 'Tôi có thể làm gì để thay đổi tình huống này?' Tôi đã cảm nhận được sức mạnh đó trong cuộc sống của chính mình."

1985: "Một cách để thu hút sự chú ý đến một nguy hiểm hoặc một hành vi bất hợp pháp là thực hiện một hành động cản trở, hoặc cản trở mang tính biểu tượng, điều này sẽ dẫn đến việc bạn ra tòa. Một khi ở đó, trong bối cảnh bào chữa của bạn, bạn có thể đưa ra các vấn đề về tính bất hợp pháp, tội phạm, hiến pháp và nguy hiểm."

1986: "Bất tuân dân sự phi bạo lực không loại bỏ những tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, chi phí, hậu quả và những cái ác nhỏ hơn. Tuy nhiên, nó truyền cảm hứng cho việc tìm kiếm những cách thức mới về hành vi, nhìn nhận, cảm nhận và tồn tại."

1990: "Hãy tự hỏi bản thân, 'Đâu là môi trường mà tôi có thể thể hiện lòng dũng cảm đạo đức ngay bây giờ? Công việc của tôi? Gia đình của tôi? Cộng đồng của tôi?' Tìm sức mạnh và lòng dũng cảm đạo đức để làm những gì đúng, mà không cần biết tác động có thể là gì."

Hoạt động vận động của Ellsberg đã đưa ông vào tù nhiều lần nữa sau khi ông tóm tắt các hoạt động phản đối của mình theo cách này vào năm 2006: "Tôi đã bị bắt trong các hành động bất tuân dân sự phi bạo lực gần 70 lần, có lẽ 50 lần tập trung vào vũ khí hạt nhân: ví dụ tại cơ sở Sản xuất Vũ khí Hạt nhân Rocky Flats, Địa điểm Thử nghiệm Nevada, Cơ sở Thiết kế Vũ khí Hạt nhân Livermore và vùng lân cận điểm số không tại cả Địa điểm Thử nghiệm Nevada và Địa điểm Thử nghiệm Tên lửa Vandenberg. Các vụ bắt giữ khác là vì các cuộc biểu tình chống lại các can thiệp của Mỹ."

Ba mươi lăm năm trước, vào thời điểm Chiến tranh Vùng Vịnh, Daniel Ellsberg viết trong nhật ký của mình: "Có lúc sự im lặng là một lời nói dối, khi sự im lặng là đồng lõa, và khi sự im lặng phản bội quân đội, đất nước và chính chúng ta. Chúng ta nợ quân đội của mình, cũng như những nạn nhân tiềm năng khác của cuộc chiến tranh này, nói sự thật về chính chúng ta: những gì chúng ta tin tưởng, những gì chúng ta từ chối và những gì chúng ta muốn."

• Norman Solomon là giám đốc quốc gia của RootsAction và giám đốc điều hành của Viện Độ chính xác Công cộng. Phiên bản bìa mềm của cuốn sách War Made Invisible: How America Hides the Human Toll of Its Military Machine của ông bao gồm phần hậu ký về cuộc chiến tranh Gaza. Cuốn sách mới của ông, The Blue Road to Trump Hell: How Corporate Democrats Paved the Way for Autocracy, miễn phí ở định dạng sách điện tử.