Τις τελευταίες ημέρες, πολλοί αναγνώστες έχουν γράψει σε αυτή τη στήλη εκφράζοντας μια αυξανόμενη ανησυχία: ότι η εξελισσόμενη διαμάχη γύρω από αμφισβητήσιμα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας κινδυνεύει να παραμεριστεί από πιο δυνατούς τίτλους — από τις κλιμακούμενες εντάσεις μεταξύ της συμμαχίας Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ και του Ιράν μέχρι τη συνεχή αναταραχή του εγχώριου πολιτικού δράματος, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων για καθαίρεση και άλλων επειγόντων εθνικών ζητημάτων.

Είναι ένα μοτίβο που οι Φιλιππινέζοι γνωρίζουν πολύ καλά. Η δημόσια οργή ξεσπά, οι έρευνες ξεκινούν και στη συνέχεια η προσοχή μετατοπίζεται αθόρυβα αλλού. Όσοι εμπλέκονται συχνά υπολογίζουν ακριβώς σε αυτόν τον κύκλο, στοιχηματίζοντας ότι η περίφημα σύντομη πολιτική μνήμη της χώρας θα θολώσει τελικά τις λεπτομέρειες και θα αμβλύνει την απαίτηση για λογοδοσία.

Τα μηνύματα που λάβαμε φέρουν μια απλή έκκληση: ότι αυτή η στήλη συνεχίζει να κρατά το θέμα στο οπτικό πεδίο του κοινού, όχι ως πράξη υπεράσπισης αλλά ως υπενθύμιση ότι η υποδομή που χρηματοδοτείται από τους φορολογούμενους αξίζει έλεγχο πολύ μετά την αλλαγή του ειδησεογραφικού κύκλου. Η λογοδοσία, εξάλλου, σπάνια έρχεται από μόνη της· πρέπει να διατηρείται από τη δημόσια προσοχή.

Η λεπτή δύναμη μιας στήλης όπως το Vantage Point έγκειται στην ικανότητά της να ενισχύει περισσότερο από την προσωπική προοπτική αυτού του συγγραφέα, αλλά να χρησιμεύει ως πλατφόρμα για να αντηχούν οι ζωτικές, αλλά συχνά αδιάκριτες, ανησυχίες των άλλων.

Τις τελευταίες εβδομάδες, αναγνώστες με επαληθευμένες διευθύνσεις email, έχουν γράψει σε αυτόν τον χώρο ως απάντηση στην προηγούμενη έρευνά μας για τα αμφιλεγόμενα έργα αντιπλημμυρικής προστασίας στο Naujan της Mindoro. Ένα μήνυμα ειδικότερα προήλθε από κάποιον που κατάγεται από την επαρχία και τώρα εργάζεται στο Metro Manila. Η επιστολή της αιχμαλωτίζει ακριβώς γιατί ο δημόσιος έλεγχος έχει σημασία. Δεν έγραψε με τη γλώσσα των νομικών εγγράφων ή των μηχανικών αναφορών, αλλά από την οπτική ενός συνηθισμένου πολίτη που περιμένει κάτι πολύ απλό από την κυβέρνηση: ικανότητα, λογοδοσία και ειλικρίνεια.

Η αναγνώστρια, Arlene Raagas, επικοινώνησε αφού διάβασε την προηγούμενη στήλη μας για το αμφιλεγόμενο έργο οδικού αναχώματος κατά μήκος του ποταμού Mag-Asawang Tubig. Αυτό που επισήμανε αξίζει προσοχή — όχι επειδή επιλύει το θέμα, αλλά επειδή υπογραμμίζει τον τύπο των ερωτήσεων που οι ίδιοι οι πολίτες θέτουν τώρα σχετικά με το πώς ένα έργο αντιπλημμυρικής προστασίας 289,5 εκατομμυρίων πέσο μπορούσε να εξελιχθεί ενώπιον όλων, με τοπικούς αξιωματούχους να ισχυρίζονται τώρα ότι γνώριζαν λίγα γι' αυτό. 

Το ίδιο το έργο έχει ήδη τραβήξει την προσοχή των ερευνητών και έχει γίνει μέρος της δίκης που χειρίζονται τώρα πολλαπλά τμήματα του Sandiganbayan. Αυτό που είναι εκπληκτικό, σύμφωνα με την Arlene, είναι η εξήγηση που προσέφερε ο δήμαρχος του Naujan Henry Joel Teves, ο οποίος φέρεται να είπε στην Ανεξάρτητη Επιτροπή Υποδομών (ICC) ότι η δημοτική κυβέρνηση δεν μπορούσε να συμμορφωθεί με κλήτευση που ζητούσε έγγραφα του έργου επειδή δεν είχε κανένα να παράσχει. Σύμφωνα με τη δήλωση του δημάρχου, δεν εκδόθηκε οικοδομική άδεια στην εργολάβο εταιρεία Sunwest Inc. επειδή δεν υποβλήθηκε καμία αίτηση άδειας στο δήμο εξαρχής.

Με άλλα λόγια, η άμυνα της τοπικής κυβέρνησης βασίζεται σε έναν περίεργο ισχυρισμό: ότι μια μεγάλη κατασκευή αντιπλημμυρικής προστασίας κατασκευάστηκε μέσα στη δικαιοδοσία της χωρίς η δημοτική κυβέρνηση να εμπλέκεται επίσημα στη διαδικασία αδειοδότησης.

Για όποιον είναι εξοικειωμένος με τον τρόπο που υλοποιούνται συνήθως οι υποδομές στις Φιλιππίνες, ο ισχυρισμός εγείρει άμεσα ερωτήματα. Ακόμη και όταν τα έργα χρηματοδοτούνται και επιβλέπονται από το Τμήμα Δημόσιων Έργων και Αυτοκινητοδρόμων (DPWH), ο συντονισμός με τις τοπικές κυβερνήσεις είναι συνήθως αναπόφευκτος. Βαρύς εξοπλισμός πρέπει να κινείται μέσω δημοτικών δρόμων. Οι κατασκευαστικές δραστηριότητες επηρεάζουν τα barangays. Τα τοπικά μηχανικά γραφεία παρακολουθούν τη συμμόρφωση με τους κανόνες ζωνοποίησης και ασφάλειας. Και πολιτικά, τα έργα υποδομής σπάνια είναι αόρατα γεγονότα· συχνά αντιμετωπίζονται ως ορόσημα που επιδεικνύονται με υπερηφάνεια ενώπιον των ψηφοφόρων.

Η αναγνώστρια εξέφρασε δυσπιστία στην ιδέα ότι ένα έργο τέτοιας κλίμακας θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς τη γνώση της δημοτικής ηγεσίας. Η αντίδρασή της αντανακλά μια ευρέως κοινή πραγματικότητα στην τοπική πολιτική: όταν ξεκινούν έργα υποδομής, οι πολιτικοί συνήθως είναι πρόθυμοι να συνδεθούν μαζί τους. Τελετές θεμελίωσης, κοπές κορδελών και επιθεωρήσεις τοποθεσίας δεν είναι σπάνια συμβάματα — είναι σχεδόν πάντα αναμενόμενα. Αυτός είναι ο λόγος που ο παρών ισχυρισμός επίσημης άγνοιας φαίνεται δύσκολο να συμβιβαστεί με την πολιτική κουλτούρα που περιβάλλει την ανάπτυξη υποδομών.

Αυτό που περιπλέκει περαιτέρω την αφήγηση είναι η παρουσία προηγούμενων δημόσιων ανακοινώσεων που αποδίδονται στον ίδιο τον δήμαρχο Teves. Ήδη από το 2023, αναρτήσεις από τα επίσημα κανάλια κοινωνικών μέσων του περιέγραφαν μια σχεδιασμένη πρωτοβουλία αντιπλημμυρικής προστασίας κατά μήκος του ποταμού Mag-Asawang Tubig — ένα οδικό ανάχωμα σε στιλ εσπλανάντας που εκτείνεται στα barangays San Andres, Tagumpay και Inarawan, με σχεδιασμό που παρομοιάστηκε με τον παραλιακό περίπατο της Roxas Boulevard.

Αυτές οι δημόσια διαθέσιμες περιγραφές, τις οποίες αυτή η στήλη έχει εξετάσει, φέρουν μια εντυπωσιακή ομοιότητα σε τοποθεσία, ιδέα και χρονοδιάγραμμα με το έργο που βρίσκεται τώρα υπό έρευνα. Αν αναφέρονται στην ίδια εργασία ή σε ξεχωριστές φάσεις ενός ευρύτερου σχεδίου μετριασμού πλημμυρών είναι ένα θέμα που μόνο η πλήρης τεκμηρίωση του έργου μπορεί να διευκρινίσει. Αλλά η ευθυγράμμιση είναι αρκετά ακριβής ώστε να εγείρει ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: πώς ένα έργο που περιγράφεται δημόσια σε εννοιολογικό επίπεδο αργότερα εμφανίζεται ως διοικητικά μη τεκμηριωμένο;

Αν αυτές οι αναρτήσεις περιγράφουν με ακρίβεια το ίδιο έργο που βρίσκεται τώρα υπό έρευνα, τότε η αφήγηση της δημοτικής άγνοιας γίνεται πιο δύσκολο να εξηγηθεί.

Πέρα από την πολιτική οπτική βρίσκεται ένα πιο τεχνικό ζήτημα που αφορά τις απαιτήσεις αδειοδότησης. Σύμφωνα με το Άρθρο 301 του Εθνικού Οικοδομικού Κώδικα των Φιλιππίνων, οι εργολάβοι που αναλαμβάνουν κατασκευαστικές δραστηριότητες συνήθως απαιτείται να εξασφαλίσουν τις κατάλληλες άδειες και να συντονιστούν με τις τοπικές αρχές. Ενώ ορισμένα εθνικά έργα υποδομής μπορεί να ακολουθούν εξειδικευμένες διαδικασίες, το πνεύμα του κανόνα είναι απλό: οι τοπικές κυβερνήσεις πρέπει να γνωρίζουν τα μεγάλα έργα μέσα στη δικαιοδοσία τους λόγω του αντίκτυπού τους στην τοπική χρήση γης, τη δημόσια ασφάλεια και τον αναπτυξιακό σχεδιασμό.

Στην πράξη, αυτός ο συντονισμός συνήθως συμβαίνει πολύ πριν χυθεί το σκυρόδεμα ή μετακινηθεί το χώμα.

Εδώ είναι που η διαμάχη του Naujan μετατοπίζεται από ένα στενό τεχνικό ζήτημα σε ένα ευρύτερο ερώτημα διακυβέρνησης. Αν η δημοτική κυβέρνηση πραγματικά δεν είχε αρχεία αδειών, αυτό εγείρει την πιθανότητα ότι ο σωστός συντονισμός μπορεί να μην έχει πραγματοποιηθεί. Αλλά αν οι τοπικοί αξιωματούχοι ήταν στην πραγματικότητα ενήμεροι για το έργο και τώρα αποστασιοποιούνται από αυτό, το θέμα γίνεται λογοδοσίας παρά εποπτείας.

Και τα δύο σενάρια υποδηλώνουν ένα ανησυχητικό κενό στο σύστημα.

Περιπλέκοντας περαιτέρω το χρονοδιάγραμμα είναι η δημοτική διοικητική δομή κατά την περίοδο που το έργο φέρεται να βρισκόταν σε εξέλιξη. Η θέση του δημοτικού διαχειριστή — ένα γραφείο υπεύθυνο για την εποπτεία της καθημερινής συνεργασίας μεταξύ των δημοτικών τμημάτων — κατείχε εκείνη την εποχή η Stephanie "Phanie" Teves-Wong, η κόρη του δημάρχου. Η θητεία της φέρεται να διήρκεσε από τον Αύγουστο του 2023 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν παραιτήθηκε για να επιδιώξει μια εκλογική εκστρατεία αλλού.

Οι δημοτικοί διαχειριστές συνήθως έχουν την ευθύνη της εποπτείας του επιχειρησιακού μηχανισμού της τοπικής κυβέρνησης. Τα γραφεία τους συντονίζουν τμήματα, διευκολύνουν την υλοποίηση έργων και διασφαλίζουν ότι οι δημοτικές πολιτικές εκτελούνται αποτελεσματικά. Ενώ αυτή η ρύθμιση δεν είναι ασυνήθιστη στη φιλιππινέζικη πολιτική, εγείρει νόμιμα ερωτήματα σχετικά με το πώς κυκλοφορούσαν οι πληροφορίες μέσα στη δημοτική κυβέρνηση κατά την περίοδο που εκτελέστηκε το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας.

Από μόνα τους, αυτά τα ερωτήματα δεν αποδεικνύουν ενοχή. Ωστόσο, υπογραμμίζουν την κρίσιμη ανάγκη για διαφάνεια στα έργα δημόσιας υποδομής.

Τα συστήματα αντιπλημμυρικής προστασίας δεν είναι συμβολικά έργα. Κατασκευάζονται για να προστατεύσουν ζωές, σπίτια και βιοπορισμούς σε κοινότητες που αντιμετωπίζουν τακτικά την απειλή έντονων βροχοπτώσεων και υπερχειλισμένων ποταμών. Όταν τέτοια έργα μπλέκονται σε καταγγελίες για παρατυπίες ή διοικητική σύγχυση, το κοινό αξίζει σαφείς εξηγήσεις — όχι αποφευκτικές αφηγήσεις για άδειες που λείπουν ή απόντα αρχεία.

Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που η συμμετοχή των αναγνωστών έχει σημασία. Οι πολίτες συχνά βλέπουν λεπτομέρειες που οι επίσημες έρευνες αποκαλύπτουν μόνο αργότερα. Οι παρατηρήσεις τους γίνονται πρώιμα σήματα προβλημάτων που διαφορετικά θα παρέμεναν θαμμένα κάτω από επίσημα έγγραφα.

Σε αυτή την περίπτωση, η επιστολή μιας αναγνώστριας απλώς έθεσε ένα ερώτημα που πολλοί άλλοι αρχίζουν τώρα να θέτουν: πώς προχωρά ένα έργο αντιπλημμυρικής προστασίας 289,5 εκατομμυρίων πέσο σε έναν δήμο του οποίου η ίδια η ηγεσία ισχυρίζεται ότι δεν είχε ιδέα ότι συνέβαινε; – Rappler.com

Κάντε κλικ εδώ για περισσότερα άρθρα Vantage Point.