Er is een beeld van hoe een democratie eruit zou moeten zien dat op elke school wordt onderwezen. Daar was deze week niets van te zien.

Een senator verwierf internationale spot door de gangen van de Senaat te veranderen in een hindernisbaan. Na maanden in het verborgene te hebben geleefd, koos hij ervoor een zitting bij te wonen die samenviel met een stemming over de vervanging van de kamerleiding. De nieuwe Senaatsmeerderheid plaatste de Senaat vervolgens prompt in lockdown en verlengde de "beschermende hechtenis" om een aanhoudingsbevel van het Internationaal Strafhof (ICC) te blokkeren. 

De volgende dag werd het spoedverzoek van de senator behandeld door het Hooggerechtshof, maar dat vaardigde niet de door hem gevraagde tijdelijke terughoudendheidsorder (TRO) uit. Tegen de avond werden schoten gehoord in de Senaat en ging de Senaatsvoorzitter live op sociale media met de bewering dat "de Senaat wordt aangevallen." In de chaos glipte senator Ronald "Bato" dela Rosa het gebouw uit. De Senaatsvoorzitter heeft het publiek nog niet geïnformeerd over de verblijfplaats van de voortvluchtige senator. Dit alles in slechts vier dagen. 

Er zullen onderzoeken komen. 

Wat er echter in de Senaat gebeurde, is bijzaak vergeleken met wat eraan werd aangedaan. Beschouw de gevolgen: Een kop van Reuters luidde: "Filipijnse Senaat in lockdown om voormalige uitvoerder van 'drugsoorlog' te beschermen." De New York Times berichtte: "Chaos in de Filipijnse Senaat terwijl bondgenoot van Duterte arrestatie ontvlucht." Een professor politieke wetenschappen haalt een peiling aan waaruit blijkt dat het Huis van Afgevaardigden nu hoger wordt gewaardeerd dan de Senaat. 

Niets hiervan was noodzakelijk. Het was allemaal zelfveroorzaakt. Senator dela Rosa was de trotse uitvoerder van Duterte's Oplan Tokhang. Het ICC heeft een aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd. In tegenstelling tot voormalige senatoren Juan Ponce Enrile, Leila de Lima en Sonny Trillanes, koos senator dela Rosa ervoor zich daartegen te verzetten.

Zijn bondgenoten hadden hem kunnen aanmoedigen de wet onder ogen te zien, temeer daar hij vroeger het hoofd was van de nationale politie. Maar ze kozen ervoor hem te herbergen. Op de tweede dag, toen het Hooggerechtshof geen TRO uitvaardigde, zou de verstandige weg zijn geweest om de situatie te de-escaleren. Ze kozen een andere weg.  

Welke beschermende hechtenis?

Er zijn mensen die beweren dat het allemaal in scène was gezet. Misschien. Maar wat echt telt, zijn de keuzes die de leiding van de Senaat die nacht maakte. Iemand gaf de Senaatsbeveiliging opdracht om zware vuurwapens mee te nemen naar een gebouw vol burgers en journalisten. Iemand gaf hen toestemming die wapens te gebruiken, terwijl men heel goed wist dat de enige potentiële "indringers" wetshandhavers zouden zijn die een rechtmatige taak uitvoerden. 

Zoveel risico. Zoveel potentieel voor een tragedie. Waar was het allemaal voor? Zeker niet voor de rechtsstaat. 

Want er bestaat zoiets niet als "beschermende hechtenis" voor een senator, zoals gewezen Senaatsvoorzitter Franklin Drilon opmerkte. Decanen en experts op het gebied van recht bevestigen dat de Grondwet geen immuniteit verleent aan een senator voor ernstige misdaden. De Senaatsvoorzitter beweert: "er is geen aanhoudingsbevel."

Met alle respect, dat is niet aan hem om te beslissen. Zoals ombudsman Boying Remulla opmerkte, geldt het vermoeden van regelmatigheid van functies. Bovendien kunnen zelfs senatoren niet kiezen welke aanhoudingsbevelen ze honoreren en welke ze negeren — vooral omdat verschillende van deze senatoren de wet hebben ondertekend die deze arrestatie mogelijk maakt (RA 9851).

Wat dreef de leiding er dan toe haar reputatie en het leven van haar eigen medewerkers op het spel te zetten? De Facebook-pagina van de Senaat plaatste een stuk met de titel "De heiligheid van de Senaat verdedigen." Heiligheid. Wat een merkwaardig begrip in deze context. Het Senaatsgebouw is geen kerk. Er is geen historisch of bijbels precedent dat zijn gangen heiligt, laat staan zijn bewoners. 

Heiligheid. Welk kwaad moet worden verslagen door de beveiliging te bevelen geweren te zwaaien en 27 "waarschuwingsschoten" te lossen? Senatoren zijn eerder gearresteerd. Wat maakt de zaak van deze senator zo bijzonder? Belangrijker nog, welke heiligheid is er gediend met het in gevaar brengen van onschuldigen enkel om één aanhoudingsbevel te verijdelen?

Als de Senaatsmeerderheid vond dat het verwennen van een collega belangrijk genoeg was om hun eigen leven te riskeren, had het misschien het beste geweest om eerst het Senaatspersoneel te vragen of zij hetzelfde wilden doen.   

Nu Dela Rosa is ontsnapt, moet de Senaatsleiding ter verantwoording worden geroepen. Omdat ze haar leden aanspoorde de "beschermende hechtenis" voor de voortvluchtige senator te verlengen, is ze wettelijk verantwoordelijk voor die persoon. Belemmering is een apart misdrijf onder onze wetten en onder het Statuut van Rome (Artikel 70). De andere senatoren zijn mogelijk niet goed geïnformeerd dat het belemmeren van deze arrestatie — evenals het mogelijk maken van zijn daaropvolgende ontsnapping — het risico met zich meebracht hun eigen aanhoudingsbevelen te krijgen, zowel lokaal als internationaal. 

Deze en andere gevolgen kleuren de keuzes van de Senaatsleiding als politiek en juridisch riskant. De vlucht van senator Dela Rosa heeft zijn collega's geschaad. Het vermindert het politieke kapitaal van de nieuwe Senaatsmeerderheid binnen de kamer. Met de aankondigingen van de ombudsman staan verschillende senatoren die voor dit conflict al met aanklachten werden geconfronteerd nu voor nieuwe zorgen.

Nogmaals, wiens belangen werden hiermee gediend? En was het dat allemaal waard?  

Wat Dela Rosa zelf betreft, hij staat er nu slechter voor. Miljoenen hoorden hem in een interview tegen Ted Failon zeggen: "Sino namang tanga ang magpapahuli?" De senator leek zich er zalig onbewust van dat de hele wereld meeluisterde, inclusief het tribunaal waarbij hij zelf om hulp vraagt. Voor zijn opoffering had men hem op zijn minst kunnen adviseren geen uitspraken te doen die zijn zaken in gevaar kunnen brengen. Misschien was dat te veel gevraagd.

Er is een ideaal van hoe een goed functionerende democratie eruit zou moeten zien, dat op elke school wordt onderwezen: degenen die de wet maken, moeten de eersten zijn die haar naleven. Ze mogen geen bijzondere voorrechten opeisen en mogen geen aanstoot nemen wanneer hen om verantwoording wordt gevraagd.

Dit land kiest ambtenaren, geen monarchen. Wanneer we dus spreken over "de heiligheid van de Senaat verdedigen," moeten we ons bewust zijn dat de ernstigste schade aan instellingen wordt veroorzaakt door degenen die ze besturen. – Rappler.com

John Molo doceert constitutioneel recht. Hij is voormalig voorzitter van de Harvard Law School Association of the Philippines en voormalig voorzitter van de Redactieraad van het IBP Law Journal.